Druk neem toe dat minister van Finansies Enoch Godongwana Woensdag 21 Oktober met die mediumtermynbegrotingsrede duidelikheid oor ’n fiskale anker sal gee. ’n Fiskale anker is ’n finansiële reël wat bepaal hoeveel die staat mag bestee en hoeveel skuld hy mag opneem. Die gesprek duur al lank, maar woorde moet nou in dade omsit.
Daar is breë eenstemmigheid dat so ’n reël roekelose besteding en skuld kan inperk. Skuld teen bruto binnelandse produk staan nou op byna 77%.
In ’n navorsingsnota van Januarie 2025 het die Buro vir Ekonomiese Navorsing aan die Universiteit Stellenbosch vier soorte reëls beskryf. Dit is skuldreëls, begrotingsbalansreëls, bestedingsreëls en inkomstereëls. Die teikens word gewoonlik as persentasie van BBP gestel en vir ekonomiese siklusse aangepas. Navorser Robert Botha skryf dat reëls wêreldwyd gemengde resultate toon, maar in Suid-Afrika vertroue kan bou.
Investec hoofekonoom Annabel Bishop sê geloofwaardigheid verbeter as die anker buigbaar is en nie vas nie. ’n Vaste anker sou byvoorbeeld skuld tot hoogstens 80% van BBP beperk. Sulke teikens kom onder druk in krisisse soos Covid-19 en moet dan te dikwels aangepas word.
Dawie Roodt, hoofekonoom van Efficient Group, verkies ’n anker wat staatsbesteding teen BBP meet en mettertyd verlaag. Besteding dryf volgens hom die belastinglas. Hy waarsku dat ’n skuldanker van 80% vrae laat oor netto of bruto skuld en oor skuld van staatsondernemings en munisipaliteite wat die minister waarborg.
Roodt sê politieke wil bly beslissend, want Amerika skuif sy limiet gereeld en Europa ignoreer sy reëls. Bishop pleit vir krisissoepelheid en vaste riglyne wat kredietagentskappe vertroue gee. Belastingkenner Keitumetse Sesana verwag ook verslag oor besparing en die Tars hervorming om mors en spookwerkers uit te roei.