Die minister van Finansies gaan Woensdag tydens die mediumtermynbegroting meer duidelikheid gee oor Suid-Afrika se voorgestelde fiskale anker. Die plan moet wys hoe die regering staatskuld en rentekoste oor die volgende jare wil beheer. Dit verskil van die Februariebegroting wat op die lopende boekjaar fokus.
’n Fiskale anker is ’n vaste reël of riglyn wat keer dat staatsfinansies ontspoor. Dit kan ’n streng perk op die begrotingstekort of op skuld as deel van die bruto binnelandse produk stel. Dit kan ook ’n breë beginsel wees dat skuld nie aanhou styg nie en mettertyd moet daal. ’n Derde opsie is ’n prosedurele raamwerk wat verantwoordelike besluite afdwing.
Standard Bank ekonoom Elna Moolman sê Suid-Afrika neig na ’n beginselgebaseerde benadering eerder as ’n rigiede syfer. Die doel is dat skuldvlakke nie aanhou styg nie en oor die lang termyn daal. Elke nuwe administrasie sal self kan besluit hoe om daarby uit te kom. Die benadering behou buigsaamheid maar skep ’n duidelike doelwit.
Volgens Moolman sal die anker bindend wees en deur wetgewing vasgelê word. Instellings sal die regering verantwoordbaar hou en afwykings openbaar maak. Indien die regering van die plan afwyk, sal hy aan die parlement moet verduidelik hoe hy weer op koers wil kom. Openbare verslagdoening moet vertroue versterk en reputasieskade by oorskryding vergroot.
Internasionale ervaring wys dat sukses nie gewaarborg is nie. ’n Studie van die Internasionale Monetêre Fonds oor die afgelope 15 jaar toon dat sowat 50 persent van lande met sulke reëls hul doelwitte bereik het en 50 persent nie. Amerika se skuldsplafon van 41,1 triljoen dollar word dikwels verhoog wanneer skuld dit oorskry. Skokke soos ’n finansiële krisis of pandemie kan ook afwykings veroorsaak.