Belanghebbendes in die tabakbedryf waarsku dat Suid-Afrika se hoë aksynsbelasting op dampprodukte besig is om ’n nuwe onwettige mark te skep. Die Nasionale Tesourie en die Suid-Afrikaanse Inkomstediens het op 14 Oktober hul reaksie op openbare kommentaar oor die 2026 Konsepbelastingwetsontwerpe aan die Staande Komitee oor Finansies voorgelê. ’n Deel van die kommentaar het gehandel oor die aksyns op elektroniese nikotien- en nienikotienstelsels.
Die regering het in 2020 belangstelling in ’n dampbelasting uitgespreek en ná ’n besprekingsdokument in 2021 en openbare raadpleging ’n vaste aksyns van R2,90 per milliliter ingestel. Die belasting het op 1 Junie 2023 in werking getree en is sedertdien elke jaar met inflasie verhoog. In die Februarie 2026-begroting is dit tot R3,29 per milliliter verhoog.
Bedryfsbelanghebbendes, met verwysing na onafhanklike studies en navorsing in opdrag van British American Tobacco, sê die tarief is te hoog uit ’n vergelykende en risikogebaseerde oogpunt. Hulle sê die eerste tekens van onwettige handel in dampprodukte is reeds sigbaar. Hulle vra ’n laer aksyns en ’n benadering van tabakskadevermindering wat rokers sal aanmoedig om oor te skakel.
Die vrees kom teen die agtergrond van ’n reuse onwettige sigaretmark. Onwettige produkte maak 75% van die plaaslike sigaretmark uit. P&S Market Research skat Suid-Afrika se e-sigaretmark in 2025 op 204,4 miljoen dollar of R3,39 miljard en voorspel groei tot 410,2 miljoen dollar of R6,81 miljard teen 2030. Dit impliseer ’n saamgestelde jaarlikse groeikoers van 15%.
Die Tesourie antwoord dat die dampaksyns eers onlangs ingestel is. Nie alle gesondheidsgroepe stem saam dat damp ’n veiliger keuse is nie. In 2025 het die Kankervereniging van Suid-Afrika gesê damp is nie ’n veilige opsie vir jongmense of volwassenes nie weens nikotienverslawing, longskade en die groter kans om na gewone tabak oor te gaan.