Suid-Afrika se belastinginkomste vir die 2026/27-boekjaar kan die Februariebegroting met tot R70 miljard oorskry danksy sterk maatskappybelasting uit die goud en platinumsektor. Vooruitskattings voor volgende week se mediumtermynbegroting toon dat die meevaller hoër staatsbesteding sal kanselleer. Daarvolgens bly die begrotingstekort beperk tot 3,5 persent van die binnelandse produk.
Kobus Nell, portefeuljebestuurder by Stanlib, sê die land was in die 1970's 'n wêreldleier in goudproduksie met sowat 32 miljoen onse per jaar. Vandag het produksie met sowat 90 persent gedaal tot ongeveer 2,9 miljoen onse. Volumes het die afgelope jare gestabiliseer ná 'n skerp daling oor dekades.
Oor 50 jaar het die dollargoudprys gemiddeld sowat 7 persent per jaar gestyg terwyl die rand sowat 6 persent per jaar verswak het. Saam lewer dit groei van sowat 13 persent per jaar in randwaarde. Randwaarde is belangrik omdat belasting en tantieme daarop gehef word.
Die afgelope tien jaar was buitengewoon sterk met sowat 13 persent groei per jaar in dollarwaarde. Oor die afgelope vyf jaar het goud met byna 19 persent per jaar in dollarwaarde gestyg. Met 'n effense randverswakking het die plaaslike randprys met sowat 20 persent per jaar gegroei.
Die sterk randinkomste het mynwinste, belasting en tantieme gestut en staatsfinansies merkbaar verlig. Dit het gehelp om die verhouding van skuld tot binnelandse produk te stabiliseer. Op grond van huidige syfers lyk dit of die verhouding in 2025/26 begin afdraai het.
Nell sê hoë pryse rondom 4 000 dollar per ons lei nie vanself tot nuwe skagte nie. Beleggers toets projekte teen laer langtermynaanames, naby 1 400 tot 1 500 dollar in reële waarde. Hoe langer pryse hoog bly, hoe makliker pas verwagtings aan.