Die Zimbabwiese sakeman Wicknell Chivayo is op 30 September saam met sy vrou en drie ander mense dood toe sy helikopter oos van Harare neergestort het. Sy dood volg kort nadat Open Secrets die Valke gevra het om ondersoek in te stel na 800 miljoen rand wat uit ’n Zimbabwiese verkiesingskontrak na sy Suid-Afrikaanse bankrekeninge gevloei het.
Volgens Michael Marchant, hoof van ondersoeke by Open Secrets, het die Zimbabwiese ministerie van finansies een miljard rand aan die Johannesburgse drukmaatskappy Renform betaal vir kiesersmateriaal. Sowat 80 persent van daardie bedrag, of 800 miljoen rand, is daarna na maatskappye van Chivayo in Suid-Afrika oorgeplaas. Die geld is glo gebruik vir luuksevoertuie, eiendom en politieke betalings.
Chivayo het sy rykdom openlik op sosiale media vertoon en onder meer Rolls-Royces aan musikante en politici geskenk. Hy het ’n huis van 160 miljoen rand in Clifton in Kaapstad besit en motors by luuksehandelaars in Johannesburg gekoop. Marchant sê dié leefstyl het in Zimbabwe woede ontlok omdat miljoene mense sukkel om basiese goedere te bekostig.
Die saak toon volgens Open Secrets ernstige leemtes in Suid-Afrika se finansiële stelsel. Banke, eiendomsagente en motorhandelaars moet verdagte transaksies aanmeld en streng kliënteondersoeke doen. ’n Uitgelekte verslag van die Finansiële Intelligensiesentrum toon dat sommige banke wel verslae ingedien het, maar dit is onduidelik of ander rolspelers dieselfde gedoen het.
Open Secrets het ’n formele klag by die Valke ingedien en sê die ondersoek is geopen. Marchant waarsku dat Suid-Afrika as ’n veilige hawe vir onwettige geld uit Afrika gesien kan word indien owerhede nie optree nie. Die land het onlangs die gryslys van die Finansiële Aksietaakmag verlaat, maar bly onder hersiening en moet vervolging in sulke sake bewys.