Suid-Afrika se belastingstelsel pas nie by ’n ekonomie vasgevang in lae groei nie. Persoonlike inkomstebelasting, maatskappybelasting en BTW lewer byna 80% van alle belastinginkomste. Kenners vra waarom tientalle kleiner heffings dan steeds sake doen bemoeilik.
Dr Albertus Marais, direkteur by AJM, sê die wye mengsel gee die staat meer hefbome maar dryf nakomingskoste op. Dawie Roodt, hoofekonoom by die Efficient Group, wil ’n eenvoudiger stelsel met minder belastings teen laer tariewe hê. Belastinginkomste is na aan 30% van die bruto binnelandse produk.
Die Begrotingsoorsig toon binnelandse belasting op goedere en dienste lewer sowat R16 miljard. Tog moet sake onder meer omsetbelasting, koolstofbelasting, elektrisiteitsheffing, plastieksakheffing, bandheffing en vertrekbelasting hanteer. Die staat praat ook oor ’n nuwe nasionale belasting op aanlyn dobbelary.
Roodt wys op sowat 30 miljoen mense wat van die staat afhanklik is en byna twee miljoen staatsamptenare wat 17% van die bruto binnelandse produk ontvang. Die klein belastingbasis word al hoe harder gedruk. Marais sê die land is naby die Lafferkurwe waar hoër tariewe nie hoër inkomste bring nie.
Tans dra die boonste 13% van individuele belastingbetalers meer as 60% van persoonlike inkomstebelasting by. Byna die helfte kom van die 7,7% wat meer as R1 miljoen per jaar verdien. Persoonlike en maatskappybelasting het in 2023 sowat 55% van totale belastinginkomste uitgemaak.
Minister van Finansies Enoch Godongwana lewer volgende week die mediumtermynbegrotingsbeleidstelling. Geen belastingaankondigings word daar verwag nie, maar sy toespraak kan die rigting vir die volgende drie jaar aandui. Marais waarsku ook dat Sars die afgelope twee tot drie jaar al hoe strenger optree en dit nakoming kan ondermyn.