Die Landbounavorsingsraad sê ’n befondsingstekort verhoed die bou van sy beplande bek-en-klouseer-entstofaanleg van sowat R1,6 miljard. Van die sowat R535,5 miljoen wat die Nasionale Tesourie reeds bewillig het, is R453,8 miljoen geoormerk en beskikbaar. Dit laat ’n tekort van sowat R1,15 miljard voordat bouwerk kan begin.
Die ouditeur-generaal het die vertraging op 6 Oktober voor die parlementêre portefeuljekomitee oor landbou uitgelig. Teen 31 Maart 2026 was R81,7 miljoen reeds bestee, maar konstruksie het nog nie begin nie. Die raad sê die uitgawes het oor meer as 15 jaar opgehoop.
Volgens die raad het die geld entstofontwikkeling, doeltreffendheid en veiligheidstoetse, herontwerp van produksieprosesse en opleiding gedek. Dit het ook ingenieursdienste, argitektuur, bourekenkunde, geotegniese ondersoeke, opmetings en regskoste vir voldoening aan die Stad Tshwane se vereistes ingesluit. Die entstof is in 2022 as voorraadmiddel kragtens Wet No 36 van 1947 geregistreer, maar geen uiteensetting per item is verskaf nie.
Die eerste toekenning is in die 2011/12 boekjaar ontvang en die volgende groot toekenning het eers in die mediumtermynraamwerk vir 2019 tot 2022 gevolg. Die raad sê die gaping het bou vertraag en koste laat styg, saam met hersiene ontwerpe, duurder toerusting, wisselkoersdruk op invoere en strenger veiligheids- en omgewingsvereistes. ’n Gefaseerde bou is volgens die raad onmoontlik omdat die aanleg as ’n geïntegreerde aanleg moet werk wat aan alle vervaardigingsvereistes voldoen.
Die ouditeur-generaal het ook Onderstepoort Biologiese Produkte se onvoltooide vervaardigingsaanleg uitgelig waarvoor sowat R492 miljoen in 2013 ontvang is en bou in 2021 gestaak is. Hy kon nie bevestig of R311 miljoen vir 3,42 miljoen ingevoerde dosisse ekonomies was nie. Die minister van landbou, Willie Aucamp, sê die raad vir ingevoerde entstofpryse ondersoek instel.