Die aantal melkboere in Suid-Afrika het in tien jaar feitlik gehalveer, van 1 683 in 2016 tot net 882 vandag. Dit het Fanie Ferreira, uitvoerende hoof van die Melkprodusente Organisasie, aan Rikus van der Kerk op RSG Geldsake gesê. Hy wys ekonomie van skaal as die groot drywer aan. Kleiner produsente kon die stygende kostestruktuur nie meer dra nie.
Baie produksie het na die kusgebiede verskuif waar dit goedkoper is om melk te produseer. In die binneland was kuddes kleiner en volumes laer. Vervalle paaie het dit ook moeilik gemaak vir groot trokke om melk op te laai. Tussen 2018 en 2021 het ’n groot groep boere die bedryf verlaat.
Die prysverskil tussen plaashek en winkelrak bly skerp. ’n Twee liter kan melk kos tussen R32 en R33 op Checkers Sixty60, terwyl ’n enkel liter sowat R22 kos. Die boer ontvang net tussen R7,20 en R7,50 per liter, na gelang van vastestowwe. Sowat R16 per liter word dus later in die ketting opgeneem.
Ferreira wys op verwerking, verpakking en vervoer as die ander skakels. Meer as 90% van die melk word aan die kus geproduseer, maar sowat 70% word in die groter Gauteng gebied verbruik. Daardie melk word daagliks sowat 1 000 km vervoer. Diesel, elektrisiteit en verpakking stoot koste steeds op.
Insetkoste het die afgelope jaar skerp gestyg. Diesel is met 76% duurder, terwyl mielies en soja as voerbasis met 15,5% gestyg het. In 2016 kon 1,5 liter melk ’n liter diesel koop, in 2026 is 3,6 liter nodig. Met elektrisiteit het een liter melk in 2016 nog 9,7 kWh gekoop, vandag net 3,1 kWh.
Daarby staar die bedryf ’n ernstige dieregesondheidskrisis in die gesig weens bek en klouseer. Kunsmis, arbeid en vervoer druk koste. Die oorblywende 882 boere moet elke sent omdraai om volhoubaar te bly.