Suid-Afrika stig ’n nuwe kommissie onder leiding van president Cyril Ramaphosa om die werk van staatsondernemings te koördineer. Die stap volg nadat planne om die ondernemings onder ’n houermaatskappy te plaas laat vaar is. Minister in die presidensie Maropene Ramokgopa het die plan op 7 Oktober 2026 bevestig.
Die paneel sal ’n nasionale strategie hersien wat die rol van die ondernemings uiteensit en sorg dat die staat eienaarskap op ’n samehangende en professionele manier uitoefen. Dit sal ook bestuurspraktyke standaardiseer en versterk, toesig verbeter en rasionalisering en herstrukturering koördineer om oorvleueling uit te skakel en doeltreffendheid te verhoog.
Suid-Afrika het tientalle staatsentiteite, onder meer die kragvoorsiener Eskom, die logistieke groep Transnet en die Suid-Afrikaanse Nasionale Padagentskap. Verskeie van hulle is deur wanbestuur en geldprobleme geteister en bly van staatsgeld afhanklik om te oorleef. Dit het die roep om beter toesig versterk.
Van die grootste ondernemings het onder die Departement van Openbare Ondernemings geval, maar dié departement is in Maart 2025 ontbind en beheer is aan die betrokke lynministeries oorgedra. ’n Wetsontwerp wat in 2024 aan die parlement voorgelê is, het ’n bestuursmaatskappy vir alle staatsondernemings voorgestel. Die wetgewing is nie afgehandel nie en is verlede maand onttrek.
Ramokgopa sê omstandighede het aansienlik verander sedert die wetsontwerp opgestel is. Sy sê ná betrokkenheid met belanghebbendes en politieke partye was dit duidelik dat die wetsontwerp nie net herskryf kon word nie en dat dit na die kabinet teruggeneem moes word. Die nuwe paneel is ’n mengsel van die modelle wat China en Noorweë vir hul staatsentiteite gebruik en kan betreklik vinnig ingestel word.
In die tussentyd werk die Departement van Beplanning, Monitering en Evaluering aan hervormingsvoorstelle, onder meer riglyne vir aanstellings en vergoeding. Vroeëre voorstelle dat maatskappye op die Johannesburgse aandelebeurs genoteer of geprivatiseer kan word, het geen stukrag gekry nie.