Suid-Afrikaanse motoriste betaal R12,81 per liter aan belasting, heffings en gereguleerde marges voordat hulle vir werklike petrol betaal. Dit blyk uit syfers wat die Organisation Undoing Tax Abuse bekendgemaak het. Die geadministreerde dele maak 41 persent van die pomprys uit, terwyl net 59 persent na die brandstof self gaan.
Volgens OUTA se hoofuitvoerende beampte, Wayne Duvenage, bestaan die petrolprys uit elf dele en word tien daarvan deur die regering se optrede en belasting geraak. Hy sê die prys word deur twee faktore bepaal, naamlik belasting en die regering se vermoë om die ekonomie te bestuur. Internasionale oliepryse en ’n swakker rand het pryse onlangs tot rekordhoogtes gedryf, maar die vaste koste het die styging oor tien jaar gedra.
Direkte belasting lewer die grootste bydrae van sowat R6,54 per liter. Dit bestaan uit die Algemene Brandstofheffing van R4,29 per liter en die Padongelukkefondsheffing van R2,25 per liter. Die brandstofheffing het sedert 2015 met 90,6 persent gestyg vanaf R2,25, terwyl die fondsheffing met 125 persent geklim het vanaf sowat R1.
Die heffing is nie geoormerk nie en die regering gebruik dit as inkomstebron onder fiskale druk. Die fonds samel elke jaar R50 miljard in, maar is tegnies insolvent met ’n eiseagterstand van R100 miljard. Sy langtermynverpligtinge kan teen 2028 R426 miljard bereik.
Gereguleerde marges en vervoerheffings dra R6,27 per liter by, of 19 persent van die prys. Dit sluit in die groothandelsmarge van R0,67, die kleinhandelsmarge van R3,20 en vervoer en logistiek van R2,41. Die totale vaste basisprys het in tien jaar met 117,86 persent gestyg vanaf sowat R5,88 tot R12,81.
Duvenage sê hierdie heffings skep ’n stygende vloer, want sodra dit styg, daal dit nie weer nie. Die tydelike verlaging van die brandstofheffing het die regering R17,2 miljard aan inkomste gekos. Verdere verligting is dus duur vir ’n regering sonder surplusfondse.