Wanneer ’n elitebul onverwags vrek, gaan jare se seleksie vir vleisopbrengs, vrugbaarheid, gehardheid en aanpasbaarheid binne ure verlore. Thabang Luther Mashilo van die Departement van Landbou en Masindi Lottus Mphaphathi van die Landbounavorsingsraad verduidelik hoe lewensvatbare spermselle ná die dood gered en bewaar kan word.
Elitebulle is die produk van jare se prestasietoetsing en groot finansiële belegging. Eienskappe soos groeitempo, voerdoeltreffendheid, vrugbaarheid, bou en karkasgehalte bepaal kuddeproduktiwiteit en wins oor die lang termyn. ’n Vroeë verlies vertraag genetiese vordering en verhoog afhanklikheid van duur vervangingsbulle of ingevoerde semen.
Die oplossing is herwinning en bevriesing van epididimale spermselle na die dood. Hierdie spermselle word regstreeks uit die epididimis gehaal, die struktuur aan die testis waar ryp spermselle gestoor word. Navorsing toon dat dit bevriesing en ontdooiing oorleef, bevrugtingsvermoë behou en gesonde kalwers lewer.
Sukses hang af van spoed en hantering. Herwinning is ideaal binne ses tot twaalf uur en selle kan soms tot 24 uur ná die dood lewensvatbaar bly indien die testes reg hanteer word. Die testes moet afgekoel word, nie gevries nie, en slegs deur opgeleide personeel verwerk word. Die monster word vir beweeglikheid en morfologie getoets, gevries en later vir kunsmatige inseminasie of in vitro-bevrugting gebruik.
Al is bevrugtingsyfers soms effens laer as met gewone semen, weeg die genetiese waarde swaarder, veral waar die alternatief algehele verlies is. Die metode bewaar skaars rasse, behou verskeidenheid, steun kiemplasmabanke en verminder invoerafhanklikheid.
Boere moet elitebulle vooraf identifiseer, opsies met ’n veearts bespreek en weet watter laboratorium om te bel. Wanneer ’n bul vrek, moet die testes vinnig en korrek vervoer word. Voorbereiding verseker dat vordering nie saam met die dier sterf nie.