Die minister van finansies lê volgende week die middeltermynbegroting voor en beleggers wag om te sien of Suid-Afrika se fiskale posisie verstewig het. Swakker groei vir 2026 kan belastinginkomste druk, terwyl hoë oliepryse leningskoste wêreldwyd opstoot. Die verklaring sal wys of skuldvlakke stabiliseer.
Ontleders wys op Amerika wat sowat twee triljoen dollar per jaar aan nuwe skuld uitreik en geen plan het om minder te leen nie. Suid-Afrika se effektekoerse het met sowat 70 basispunte gestyg, wat beteken dat 'n groter tekort tot meer lenings en hoër rente sal lei. Tog bly ontwikkelde lande se probleme groter.
In Amerika lewer die tienjaareffek sowat 5,3 persent. As inflasie na 2 persent terugkeer, gee dit 'n reële opbrengs van sowat 3 persent. Die vraag bly of beleggers genoeg vergoeding kry vir inflasierisiko en stygende staatskuld.
Frankryk dien as waarskuwing met staatskuld van 120 persent van die BBP en 'n begrotingstekort van meer as 5 persent. Sonder vinnige groei kan so 'n verhouding nie aanhou styg nie. Suid-Afrika het sowat vier of vyf jaar gelede al begin om skuld te stabiliseer.
Die keuses bly pynlik omdat belastingverhogings stemme kos en bestedingsbesnoeiings weerstand ontlok. Frankryk sukkel ook met 'n verouderende bevolking wat meer pensioen en gesondheidsorg vra. In Suid-Afrika kan minder diefstal geld vir produktiewe besteding vrystel.
Vir die begroting word geen groot verrassings verwag nie. Hoë edelmetaalpryse kan belastinginkomste sterker as die Februarie-skatting laat uitkom. Op langer termyn bly ekonomiese hervorming nodig vir 'n breër en bestendiger belastingbasis.