Die minister van finansies maak volgende week die mediumtermynbegrotingsraamwerk bekend en die mark sal kyk of Suid-Afrika se fiskale posisie steeds verbeter. Vroeër vanjaar het dit gelyk asof die regering ’n primêre begrotingsurplus behaal het. Dit beteken belastinginkomste dek alle uitgawes buiten rente op staatskuld. Hoe groter daardie surplus, hoe minder nuwe skuld is nodig en hoe gouer kan die skuldlas stabiliseer.
Stygende effektekoerse bemoeilik daardie pad. Suid-Afrika se tienjaar opbrengs het sedert Januarie met sowat 70 basispunte gestyg. Nuwe skuld moet teen hoër koerse uitgereik word en ou skuld wat verval word duurder herfinansier. Die staat se renterekening styg dus geleidelik.
Volgens Isak Odendaal, hoofbeleggingstrateeg by Symmetry, is die plaaslike styging matig in wêreldverband. Suid-Afrika het van ’n hoë basis begin en opbrengste is steeds laer as twee jaar gelede se vlakke van 12 tot 13 persent. In Amerika het die tienjaar opbrengs van sowat 1 persent in 2021 tot meer as 5 persent gestyg. Hoër oliepryse het die druk in die afgelope weke versterk.
Frankryk wys hoe vinnig skuld kan ontspoor. Sy staatsskuld is 120 persent van die bruto binnelandse produk en die begrotingstekort is meer as 5 persent. Amerika reik sowat twee triljoen dollar se nuwe skuld per jaar uit sonder ’n duidelike plan om minder te leen. Odendaal sê Suid-Afrika het reeds geleer dat skuld nie vinniger as die ekonomie kan groei nie.
Hervormings sedert die tyd van minister Tito Mboweni het besteding strenger gemaak, al bly dit polities pynlik. Minder vermorsing en diefstal kan meer geld vir produktiewe gebruik vrystel. Vir die begroting sal swakker groei belastinginkomste druk, maar hoë goud en platinumpryse kan die gaping vul. Odendaal waarsku dat edelmetale nie ’n plaasvervanger vir breër ekonomiese hervorming is nie.