Suid-Afrikaners betaal elke jaar R31 miljard aan bankkoste net om hul eie kontant te deponeer en te onttrek. Dit blyk uit die Suid-Afrikaanse Reserwebank se Cost of Cash Industry Report 2026. Die verslag raam die totale jaarlikse koste van kontant vir verbruikers op R88,5 miljard as direkte en indirekte koste saam bereken word.
Van daardie totaal kom R17,7 miljard van onttrekkings en nog R13,3 miljard van deposito's. Die Reserwebank sê onttrekkings verteenwoordig 20% van die totale koste vir verbruikers en deposito's 15%. Saam maak dit meer as 'n derde van die totale koste uit en word dit grootliks deur bankfooie en toegangsgeld gedryf.
'n Gevallestudie uit Soweto in die verslag wys op wantroue teenoor banke onder mense wat swaar op kontant staatmaak. Een inwoner het verduidelik waarom kontant veiliger voel. “Haal die geld uit die bank en hou dit in my hande”, het die inwoner gesê oor fooie en debietorders wat geld laat verdwyn.
Die R31 miljard is net 'n deel van die las. Verbruikers bestee nog R12,5 miljard aan vervoer na kitsbanke en takke, onder meer aan brandstof en vervoer per taxi. Die verslag noem dit 'n wesenlike direkte uitgawe, veral vir verbruikers op die platteland en arm mense.
As bankkoste en vervoer saamgetel word, bereik direkte koste R43,5 miljard of 49% van die totaal. Verder verloor verbruikers R27,8 miljard se tyd, wat 31% uitmaak. Dit sluit R19,5 miljard vir transaksie- en wagtyd in en R8,3 miljard vir reistyd na betaalpunte.
Verbruikers dra ook R3,9 miljard of sowat 4% van besighede se koste om kontant te hanteer, wat in pryse ingebed is. Informele handelaars verteenwoordig R2,3 miljard daarvan en formele kleinhandelaars R1,6 miljard. Nog R1,3 miljard is rente wat verlore gaan omdat kontant nie in 'n rentedraende rekening staan nie.