Suid-Afrika stem op 4 November in munisipale verkiesings en nuwe navorsing van die Mapungubwe Instituut vir Strategiese Refleksie werp lig op koalisiepolitiek. Sedert 2021 het 80 munisipaliteite sonder volstrekte meerderheid geval en saam 175 verskillende administrasies opgelewer. Navorser dr. Lawrence Karomba, hoofouteur van die 2026-koalisiebarometer, sê groeiende partyfragmentasie dryf dié onstabiliteit aan.
Volgens hom verdeel kiesers hul stemme met elke siklus onder meer partye. Skeurings soos die EFF en die MK-party uit die ANC, asook ActionSA en Build One South Africa uit die DA, skep komplekse rade. Meer partye moet dan saamwerk met uiteenlopende standpunte en dit verhoog die risiko dat koalisies verbrokkel.
Tog is stabiliteit verrassend wyd. Dertien regerings wat ná 2021 gevorm is, het tot Februarie vanjaar oorleef. Sowat een derde het in wese onveranderd voortbestaan en nog een derde het minstens een herbou deurgemaak waar die kernparty aan bewind bly terwyl vennote wissel. Saam dek dié twee groepe twee derdes van koalisies.
Net een derde het herhaalde magswisseling soos in Johannesburg beleef, waar die DA en die ANC mekaar afgewissel het. Karomba sê dié gevalle trek meer media-aandag en skep die indruk van algemene ineenstorting.
Ondersoekers het munisipaliteite met die meeste ineenstortings met ouditeur-generaal se oudituitkomste vergelyk en geen duidelike statistiese verband gevind nie. Bewyse dat gereelde wisseling ouditprestasie verswak, is swak en verdere navorsing is nodig.
Data toon ook dat koalisies wat die grootste party uitsluit, vier keer meer geneig is om te val. Dit geld ewe veel waar die DA of die IVP die grootste is. Sulke koalisies verg meer klein vennote en staar sterk druk van die uitgeslote reus in die gesig.