Ontleding deur Frans Cronjé van Private Clients en The Common Sense wys Eskom se oorwinning oor beurtkrag het ’n donker kant. Die staatsverskaffer lewer ’n steeds kleiner deel van Suid-Afrika se elektrisiteit terwyl selfopwekking vinnig groei.
Volgens Cronjé het elektrisiteit uit bronne buiten Eskom van sowat 5 persent van die nasionale vraag in 1994 tot 20 persent in 2026 gestyg. Eskom se aandeel het rondom 2010 op nagenoeg 97,5 persent gepiek en daarna oor 16 jaar gedaal. Beurtkrag, stygende tariewe en goedkoper sonkragtoerusting het huishoudings en besighede na eie opwekking gedryf.
Syfers van Statistiek Suid-Afrika se P4141-opname toon ’n soortgelyke rigting. Eskom se aandeel in opwekking het van 96,3 persent in 2007 tot 86,6 persent in 2025 gedaal. In die eerste sewe maande van 2026 het dit 85,5 persent beloop. Daardie opname sluit egter opwekking met spitsvermoë onder 500 kW uit en mis dus meeste daksonkrag.
Die WNNR het beraam dat kleinskaalse ingebedde opwekking in 2024 tussen 9 500 GWh en 10 000 GWh gelewer het, of sowat 4 persent van totale opwekking. Die Nasionale Transmissiemaatskappy het daksonkrag toe op 6 165 MW beraam. Teen September 2026 het dit met 53 persent tot 9 403 MW gestyg.
Sonder opwekking buite Eskom sou Suid-Afrika nie beurtkrag in 2025 en 2026 kon vermy nie. Eskom het in 2024 nog 204 807 GWh opgewek, in 2025 net 200 082 GWh en vanjaar sal dit weer daal. Totale produksie het met sowat 2 800 GWh gedaal, moontlik omdat groot nywerheidsverbruikers soos smelters bedryf gestaak het.