Suid-Afrika wil 'n kommissie onder voorsitterskap van president Cyril Ramaphosa stig om staatsmaatskappye te koördineer nadat planne vir 'n beheermaatskappy laat vaar is. Minister in die presidensie Gwen Ramokgopa sê die paneel sal toesig meer samehangend en professioneel maak. Die stap volg nadat voorgestelde wetgewing verlede maand teruggetrek is.
Die kommissie sal 'n nasionale strategie hersien wat die rol van staatsentiteite omskryf. Dit sal bestuurspraktyke standaardiseer en versterk asook monitering verbeter. Duplisering moet uitgeskakel word en doeltreffendheid moet styg deur rasionalisering en herstrukturering te koördineer.
Suid-Afrika het tientalle staatsentiteite, onder meer kragverskaffer Eskom, logistieke groep Transnet en die nasionale padagentskap Sanral. Verskeie entiteite sukkel met wanbestuur en finansiële druk en steun op staatsgeld om voort te bestaan. Die druk vir beter toesig neem daarom toe.
Sommige van die grootste maatskappye het onder die Departement van Openbare Ondernemings geval, maar dié departement is in Maart 2025 ontbind. Beheer is daarna aan die betrokke lynministeries oorgedra. 'n Wetsontwerp vir 'n bestuursmaatskappy is in 2024 aan die parlement voorgelê, maar dit is nooit afgehandel nie.
Ramokgopa sê omstandighede het aansienlik verander sedert die wet eerste opgestel is. Ná oorleg met belanghebbendes en politieke partye het die regering besef die wetsontwerp kan nie net herskryf word nie en dit is na die kabinet terugverwys. Die nuwe paneel is 'n hibriede model gegrond op stelsels soos dié van China en Noorweë en kan betreklik vinnig ingestel word.
Intussen werk die Departement van Beplanning, Monitering en Evaluering aan hervormingsvoorstelle. Dit sluit riglyne vir aanstellings en vergoeding in asook 'n raamwerk vir rasionalisering. Ramokgopa sê die grondwet laat die president toe om 'n kommissie per regulasie direk voor te sit sonder 'n lang wetgewende proses, al bly 'n bestuursmaatskappy later moontlik.