Eskom is in sy huidige vorm verouderd en kan nie in ’n oop en mededingende kragmark werk nie. Dit is die waarskuwing van energiekenner Chris Yelland, besturende direkteur van EE Business Intelligence. Hy sê private kragverskaffers sal vanaf April 2027 met Eskom om klante meeding.
Eskom is 103 jaar gelede as ’n enkele staatsmonopolie opgerig. Die model het gewerk toe toegang tot elektrisiteit, die bou van ’n transmissienet en voorsiening aan swaar nywerhede voorop gestaan het. Net ’n monopolie met staatssteun het die balansstaat en kontantvloei gehad om daardie projekte te befonds.
Vandag staan koste en doeltreffendheid sentraal. Die regering wil ’n oop mark skep waar private maatskappye eie opwekking kan bou en met Eskom kan meeding. Yelland sê mededinging sal pryse afdruk namate Eskom en maatskappye in doeltreffender tegnologie soos hernubare energie belê.
Die skuif weg van ’n staatsmonopolie is moeilik en vol mededingende belange. Eskom het beswaar gemaak teen die tydlyn en veral teen die oordrag van transmissiebates aan die Nasionale Transmissiemaatskappy van Suid-Afrika. Die stap plaas druk op skuldooreenkomste en die batebasis en laat vrae by effekhouers oor volhoubaarheid ontstaan. President Cyril Ramaphosa en die regering steun die hervorming, wat nou teen pas voortgaan.
Yelland sien hoop in Eskom Groen, hoewel die planne nog uitgevoer moet word. Dit kan oor jare tot laer kragkoste lei en na Eskom se pryse deurwerk. Hy waarsku dat Eskom weens skuldlas en teenwind sonder staatssteun sal sukkel om te oorleef. Munisipale skuld staan op R120 miljard en kan binne ’n dekade R450 miljard bereik as niks gedoen word nie.