Duisende gekwalifiseerde ambagsmanne in Suid-Afrika wag jare lank op hul Rooiseëlsertifikate, al het hulle hul vaktoetse lank gelede geslaag. Sonder die sertifikaat kry hulle laer salarisse, minder vaste poste en min kans op bevordering of werk in die buiteland. Die vakbond Solidariteit praat van 'n agterstand wat landwyd moontlik enorm is.
Lebogang Molale het sy toets as elektrisiën in 2020 geslaag en is drie maande se wagtyd belowe, maar wag nou al langer as ses jaar. Dylan Elliott (27) van Kaapstad het sy toets in Oktober 2024 geslaag nadat hy tussen R30 000 en R40 000 aan kursusgeld, verblyf, kos en petrol bestee het. Die sweiser Keagan Ross wag al byna twee jaar en kon nie 'n salarisverhoging of bevordering tot toesighouer in Junie kry nie.
Sewe opleidingsakademies en vaktoetssentrums het saam 'n agterstand van 6 000 sertifikate aan Solidariteit gerapporteer. Die Olifantsfontein Artisan Academy het meer as 700 studente wat wag, sommige sedert 2019. Qualitas in Johannesburg het sowat 200 uitstaande sertifikate, Sol-Tech in Pretoria het 400 en die UXI Artisan Development Group het meer as 1 600 oor sy kampusse.
Sertifikate word deur die Quality Council for Trades and Occupations uitgereik met toesig deur die Departement van Hoër Onderwys en Opleiding. Uitslae gaan eers na die betrokke Sektorale Onderwys en Opleidingsowerheid en dan via die National Artisan Moderation Body vir drukwerk. Die verandering in Julie 2024 het 'n knelpunt geskep.
Solidariteit het in Junie 'n dringende aansoek in die Arbeidshof gebring en op 17 Julie is 87 sertifikate vir Sol-Tech lede beveel. Die partye het op 15 September vergader en die raad moet teen 28 Oktober n omkeerplan indien. Minister Buti Manamela sê die land kan sonder 'n sterk korps ambagsmanne nie industrialiseer nie, terwyl jeugwerkloosheid op 47 persent staan.